पञ्चकर्म : स्वस्थ मानव जीवनका लागि बरदान सावित

स्वास्थ्य

सयौँ वर्ष पुरानो आयुर्वेदको यो उपचार पद्दती शारीरिक मात्र नभई मानसिक रोगका लागि पनि एक थेरापी हो ।

पञ्चकर्मका स्वास्थ्य लाभहरूः-पञ्चकर्म शरीरलाई विषमुक्त गर्ने आयुर्वेदिक औषधिको सबैभन्दा पुरानो प्रणाली हो । विज्ञहरूका अनुसार पञ्चकर्मबाट शारीरिक मात्र नभई मानसिक रोगको पनि उपचार गर्न सकिन्छ । तर, यो महत्वपूर्ण छ कि यो थेरापी विशेषज्ञहरु को निगरानीमा मात्र गर्नुपर्छ ।

आयुर्वेदका अनुसार मानव शरीर माटो, हावा, अग्नी, जल र माटो जस्ता आधारभूत तत्वहरु मिलेर बनेको छ । शरीरलाई स्वस्थ राख्न यी तत्वहरुको अनुपात शरीरमा समान हुनुपर्छ ।

यो सन्तुलन खानेकुराले मात्र नभइ तपाईँको सामाजिक जीवन, वातावरणको कारणले पनि बिग्रन्छ । यस्तो अवस्थामा समय–समयमा शरीरको विकार फाल्नु महत्त्वपूर्ण कुरा हो । यसको लागि आयुर्वेदिक औषधि भन्दा राम्रो र भरपर्दो उपाय के हुन सक्छ !

पञ्चकर्म प्रणाली आयुर्वेदिक चिकित्साको सबैभन्दा पुरानो प्रणाली मध्ये एक हो । शरीरमा जम्मा भएको फोहोरलाई बाहिर निकाल्न सयौँ वर्षअघि आचार्यहरूले यसको निर्माण गरेका थिए ।

एकपटक सफा गर्ने प्रक्रिया पूरा भएपछि, शरीर कुनै पनि अवरोध बिना आफ्नो प्राकृतिक कार्य पुनः सुरु गर्न तयार हुन्छ । सरल भाषामा यसलाई आयुर्वेद थेरापी भनिन्छ, शरीरलाई भित्री रूपमा विकारमुक्त गर्ने । यो थेरापी लगभग ६–८ दिनसम्म रहन्छ ।

पञ्चकर्म भनेको के हो ?-पञ्चकर्म आन्तरिक सन्तुलन र ऊर्जा पुनस्र्थापति गर्ने प्राकृतिक तरिका हो । यस शब्दले पाँच कार्यहरुको अर्थ बोकेको छ । जसमा बान्ता, शुद्ध, निरुहम्, अनसन र नाकको उपचार जस्ता क्रियाकलापहरू समावेश छन् । यो थेरापी सुरु गर्नुअघि, शरीरलाई कडा आहार दिनचर्या पालना गरेर तयार गरिन्छ ।

बान्ता – वजनको घटाउन मद्दत गर्छ-यस उपचारमा, सुरुका केही दिनसम्म, बिरामीले भित्र र बाहिर तेल र कम्प्रेस उपचार प्राप्त गर्दछन् । विषाक्त पदार्थहरू शरीरको माथिल्लो भागमा जम्मा भइसकेपछि रोगीलाई इमेटिक ड्रग्स र डेकोक्शन दिइन्छ ।

यसले बान्ता गराउँछ । र शरीरबाट विषाक्त पदार्थहरू हटाउन मद्दत गर्दछ । तौल वृद्धि, दम र हाइपर एसिडिटी जस्ता प्रमुख रोगहरूको उदाहरण हुन् जसको लागि पञ्चकर्ममा बान्ता थेरापी सिफारिस गर्ने गरिन्छ ।

विरेचन (शुद्धि) – पेट सम्बन्धी समस्यामा लाभदायक-विरेचनमा आन्द्राको सफाई गरी विषाक्त तत्वहरूलाई शुद्ध वा नष्ट गर्ने गरिन्छ । यसमा बिरामीलाई भित्र र बाहिरबाट तेलले सेक्ने गरिन्छ । त्यसपछि बिरामीलाई प्राकृतिक रुपमा पखाला गराउने औषधि दिइन्छ, जसले शरीरबाट विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ । शुद्धि मुख्यतया पित्त सम्बन्धित रोगहरू जस्तै छालामा देखिने फोका, खटिरा, जन्डिस, कोलाइटिस र सेलियाक लगायत रोगको उपचार गर्न प्रयोग गरिन्छ ।

नाकको थेरापी – मानसिक स्वास्थ्यको लागी लाभदायक
यस थेरापी सत्रको सुरुमा, टाउको र काँध क्षेत्रमा हल्का मसाज र कम्प्रेस दिइन्छ । यसपछि नाकमा तेल वा घिउ हालिन्छ । यो कार्यले मस्तिष्कको क्षेत्र सफा गर्ने काम गर्छ । यसले टाउको दुख्ने, कपालको समस्या, निद्रा गडबडी, न्यूरोलोजिकल डिसअर्डर, साइनसाइटिस, क्रोनिक राइनाइटिस र श्वासप्रश्वास समस्या जस्ता विभिन्न लक्षणहरूलाई कम गर्न सक्छ ।

सुगन्धित बनाउने – जोर्नी दुख्ने रोगमा लाभदायक-यसमा केही आयुर्वेदिक औषधि शरीर भित्र राखिन्छ । जसमा तेल, घिउ वा दूध समावेश हुन्छ । यो औषधिले जोर्नी दुख्ने, पायल्स र कब्जियत जस्ता प्रमुख अवस्थाहरूमा राम्रोसँग काम गर्दछ ।

रगत निकाल्ने – छालाको समस्या समाधानको लागी-यो थेरापी मुख्यतया रगत शुद्ध गर्नको लागी उपयोग गरिन्छ । यो एक विशेष भाग वा सम्पूर्ण शरीर मा गर्न सकिन्छ । यो उपचार विशेष गरी छाला रोगहरूको उपचारको लागि लाभदायक छ ।

पञ्चकर्मका फाइदाहरु-बुढ्यौली रोक्न प्रभावकारी,पाचन प्रणालीलाई बलियो बनाउन,पूरै शरीर शुद्ध बनाउन,मन र शरीरलाई आराम दिन्छ,प्रतिरक्षा प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ,तौल घटाउन मद्दत गर्दछ

तर, केही पञ्चकर्म प्रक्रियाहरू बालबालिका, गर्भवती महिला र वृद्धवृद्धाहरूका लागि उपयुक्त हुँदैनन् । तसर्थ, यो उपचार सँधै एक आयुर्वेद विशेषज्ञको निगरानीमा गर्न जरुरी छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published.